Sambhavana Journal
Permanent URI for this collectionhttps://ir.lib.pdn.ac.lk/handle/20.500.14444/5314
Browse
Recent Submissions
Item type: Item , පුරාණ ඉන්දිය සමාජයේ විද්යමානිත 'කුලය' සහ 'පංතිය' යන ප්රපංච පිළිබඳ විමසුමක්(University of Peradeniya, Sri Lanka, 2016-12) Rev. Sumana, W.මෙම ලිපියේ ප්රධාන අරමුණ වන්නේ පැරණි ඉන්දියානු සමාජයේ “කුලය” හා “පංතිය” යන දෙකම වර්ගීකරණ (social) ක්රමයන්—ඔවුන්ගේ ආරම්භය, ක්රියාකාරිත්වය, හා ඒවා සම්බන්ධව පවතින විවිධ සංකල්පිත මතවාද විමර්ශනය කිරීමයි. ලේඛනයෙහි කාර්යභාරය වන්නේ වෛදික, පාලි, හා පශ්චාත්-වෛදික සාහිත්ය මූලාශ්රවල සහ නූතන ශාස්ත්රිය අධ්යයනවල ඉදිරිපත් කළ මතවාද සංග්රහ කිරීමේ මාර්ගයෙන් මෙම ප්රශ්නය විනිශ්චය කිරීමයි. පද්ධතිමය සාහිත්ය සමාලෝචනයක් (literature review) සහ ඉතිහාස-සංස්කෘතික සාධක විශ්ලේෂණයක් මගින් කුලය හා පන්තියගේ වර්තමාන ස්වභාවය නිෂ්කෂ්ඨ කරයි. විමසුමේ ප්රධාන සොයාගැනීම් ලෙස පෙන්වා දක්වා ඇත්තේ — (1) කුල පද්ධතිය (kula) බහුලයෙන් උපත සහ පවිත්රත්වය මත පදනම් වූ සමාජීය භාගීකරණයක් ලෙස පශ්චාත්-වෛදික යුගයෙන් පසු වර්ධිතව ඇතිවී ඇති බව, (2) පන්තිය (class/party) යනු ප්රධාන වශයෙන් රැකියාව, නිෂ්පාදන ක්රියාවලිය හා ආර්ථික කාර්යයන් පදනම් කරගෙන ඇති සමාජීය අංශයක් බව, (3) වර්ණ (varna), කුල (kula) හා පන්තිය (panthi/class) අතර සම්බන්ධය සංකීර්ණ වූ අතර කාලයත්, භූගෝලීය විප්ලව හා දාර්ශණික/සාමූහික චලනයන් (විශේෂයෙන් බුද්ධ හා ජෛන චලිත) මඟින් ඒවායේ දෘඩාංගතාවයට සහ සංකේතයට වෙනසක් සිදු කර ඇති බවයි. විශේෂයෙන්ම ක්රි.පූ. 6 වන සියවස වටා තේරුම්ගත හැකි සමාජ-දේශපාලන වෙනස්කම් කුල-පද්ධතියේ ප්රතිචලනයකට හා පන්තීන්හි අලුත් සංකල්පයක් දීමකට හේතු වී තිබේ. බුද්ධධර්මය හා ජෛන දහම් කුලවාදය ප්රතික්ෂේප කරමින් පුද්ගලයාගේ ගුණය, ක්රියාව සහ කර්මය පදනම් කළ සමාජ වර්ගීකරණයක් ඉදිරිපත් කළහ. නිගමනයේ වශයෙන් ලේඛකයා නිරූපණය කරන්නේ කුලය හා පන්තිය කියන දෙකම ඉන්දීය සමාජයේ වෙනස් වූ, ඒත් එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ සමාජීය උපාබ්රහස්පතිකයන් බවත්; කුලය වැඩිදියුණු වශයෙන් උපත හා පවිත්රත්ව රීති මත පදනම් වූ සංස්කෘතික-නාමාවලියක් වුවද, පන්තිය ආර්ථික-නිෂ්පාදන ක්රියාවලියෙන් උපත් වූ සැලසුම්ගත සමාජීය වර්ගීකරණයක් බවත් ය. මෙවැනි අවධාරණය ඉන්දීය සමාජ ඉතිහාසය හා ආගමීය දහම් විශ්ලේෂණ සඳහා වැදගත් පසුබිමක් සපයයි.Item type: Item , ශ්රී ලාංකේය පාසල් සංගීත අධ්යාපනයේ උත්තර භාරතීය සංගීතය සඳහා භාවිත ඉගෙනුම් ඉගැන්වීම් ක්රමවේදයේ පවතින ගැටලු හා ඒ සඳහා යෝජිත නව ඉගැන්වීම් ක්රමවේද(University of Peradeniya, Sri Lanka, 2021-12) Alawathukotuwa, M.මෙම ලිපියේ ප්රධාන අරමුණ වන්නේ ශ්රී ලංකාවේ පාසල් සංගීත අධ්යාපනය තුළ උත්තර භාරතීය (රාගධාරී/හින්දුස්ථානී) සංගීතය ඉගැන්වීමට භාවිත වන ඉගෙනුම්-ඉගැන්වීම් ක්රමවල පවතින ගැටලු හඳුනා ගෙන, ඒ සඳහා යෝජිත ප්රායෝගික හා නිර්මාණාත්මක නව ඉගෙනුම් ක්රම නිර්දේශ කිරීමයි. ගවේෂණ ක්රමවේද ලෙස විෂය නිර්දේශ, ඉගැන්වීම් ක්රියාවලීන්, එෙතිහාසික හා න්යායාත්මක සාහිත්ය සහ පශ්චාත්-උත්පාදන අභ්යාස පිළිබඳ සාලක-විශ්ලේෂණාත්මක අධ්යයනයක් සිදු කර ඇත. විශ්ලේෂණයෙන් අනාවරණය වූයේ පාසල් පරිසරයේ විභාග මූලික හා ආකෘතික ඉගැන්වීම්, ගුරු-කේන්ද්රීය අධ්යාපන රටාව තුළින් නිර්මාණශීලී චින්තනය හා එසැණ නාද නිර්මාණය වර්ධනය නොවීම, ගුරු සම්පත් හිඟය සහ ප්රායෝගික පුහුණු අනුපාතයේ අඩුවීම යන ගැටලු ලිපිය පෙන්වයි. යෝජිත නව ක්රම ලෙස: (1)ගුරු-මූලික ආදර්ශ දැක්වීමේ හා මග-පෙන්වීම්, (2) ප්රායෝගික පුහුණුව ලබාදීම, (3) රාග සංගති, රාග ස්වරූපය, රාග භාවය හා ගමකාලංකාර ප්රායෝගිකව හැදෑරීමට ඉඩ සැලසීම සහ (4) විභාග වෙනුවට නිර්මාණාත්මක සංවර්ධන මූලධර්ම ප්රවර්ධනය කිරීම අවශ්ය බව පැහැදිලි කෙරේ. නිගමනය ලෙස, උත්තර භාරතීය සංගීතය පාසල් මට්ටමේ සාර්ථකව ඉගැන්වීමට විෂය නිර්දේශ සංස්කරණය, ගුරුවරු පුහුණුව වැඩිදියුණු කිරීම හා ප්රායෝගික-නිර්මාණාත්මක අධ්යාපන ක්රම හඳුන්වාදීම අත්යවශ්යයයි.Item type: Item , ඩෙල්ෆ්ට් දූපත පිළිබඳ පුරාවිද්යාත්මක අධ්යයනයක්(University of Peradeniya, Sri Lanka, 2021-12) Thilakarathna, U.D.R.S; Dayananda, D.S.මෙම ලිපියෙහි අරමුණ වන්නේ යාපනය අර්ධද්වීපයේ පිහිටි ඩෙල්ෆ්ට් (Delft) දූපත පිළිබඳ පුරාවිද්යාත්මක හා ජෛවික (ශාක-සත්ත්ව) ලක්ෂණ ව්යාප්ත වශයෙන් සරලව විග්රහ කරීමයි. ගවේෂණ ක්රමවේදයක් ලෙස සාහිත්ය විමර්ශනය (ආර්ථික, ඉතිහාසික ලේඛන, පුවත් හා පර්යේෂණ වාර්තා) සමග ක්ෂේත්ර නිරීක්ෂණය, ස්ථානික නිරූපණ හා වගු සකස්කර ගැනීම සිදු කරන ලදී. පර්යේෂණයේදී දූපතේ භූගෝලීය, ජලවහන හා දේශගුණික පසුබිම පිළිබඳව වාර්තා කරමින් එහි ගොඩබිම-මුහුදු ශාක පද්ධති, බයොබැබ් වෘක්ෂ වැනි වැදගත් ශාක, මුහුදු ඇල්ගි, කොරල් වැවිලි සහ බහුබල පැතිර ගිය සත්ත්ව වර්ග (පක්ෂී, උභයජීවී, ක්ෂීරපායින්) හඳුනාගන්නා ලදී. ඒ සමඟම පුරාවිද්යාත්මකව බෞද්ධ ස්තුප-නටබුන්, හින්දු නටබුන්, යුරෝපීය කාලයේ නිර්මාණ (කුලුන, පරෙවි කූඩුව, අශ්වගාල) හා උතුරු දිග කලාපයේ පුරාණ ජනාවාස සබැඳි සාක්ෂි සංග්රහ කර ඇත. ඉතිහාසික වාර්තා හා පුරාවිද්යාත්මක සාක්ෂි එකතු කිරීමෙන් ඩෙල්ෆ්ට් දූපත පිහිටි සංස්කෘතික-ඉතිහාසික මූලධර්ම සහ පරිසරික වටිනාකම පෙන්වා දී ඇත. ලේඛකයන් ඉදිරිපත් කරන නිගමනය අනුව, ඩෙල්ෆ්ට් දූපත පුරාවිද්යාත්මක හා ජෛවික වශයෙන් සුරක්ෂිත කිරීම, තවත් විස්තරාත්මක පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ පිළිබඳ වැඩපිළිවෙළක් ඇතිකිරීම අවශ්ය වේ.Item type: Item , පරිසර කළමනාකරණය පිළිබඳ බෞද්ධ එළඹුම(University of Peradeniya, Sri Lanka, 2021-12) Peiris, H.R.N.මෙම ලේඛනයේ ප්රධාන අරමුණ වන්නේ බෞද්ධ දර්ශනයේ සිට ඇති පරිසර කළමනාකරණ සංකල්ප නූතන විද්යාත්මක අවබෝධය සමඟ සසඳා විග්රහ කිරීමයි. පර්යේෂණයේ ක්රමවේදය ලෙස ත්රිපිටකය සහ ආයුර්වේදීය සම්ප්රදායික මාතෘකා හා නූතන මානව විද්යාත්මක මූලාශ්රය පරීක්ෂා කිරීම සහ අන්තර්ගත විශ්ලේෂණ ක්රමය භාවිත කර ඇත. පරීක්ෂණය තුළින් බෞද්ධ එළඹුම පහත ප්රධාන මාතෘකා යටතේ සකස් කර පැහැදිලි කරයි: (1) පුද්ගලයා හා පරිසරය අතර සහසම්බන්ධය, (2) සාමාජීය හා පාරිසරික පරිණාමය හා පුද්ගල චර්යාව, (3) පුද්ගල චර්යාව හා කායික–මානසික ස්වභාවය, (4) පරිසරය, රාජ්ය පාලනය හා සෞඛ්යය, සහ (5) පරිසර කළමනාකරණය පිළිබඳ බෞද්ධ ප්රතිපත්ති. ප්රධාන ප්රතිඵල ලෙස විදහා පෙන්වන්නේ පුද්ගලයා හා පරිසරය එකම මූලධාතුන් (ධාතු) මඟින් සෑදී ඇති බැවින් ඒ අතර අන්යෝන්යතාව අත්යවශ්ය වීම, පුද්ගල චර්යා හා සමාජික හැසිරීම් පරිසර පරිණාමයට සෘජු බලපෑම් කරන බව, සහ ධාර්මික වර්තනයන් (විනය, සීමිත වත්කම් භාවිතය, කරුණාව) පරිසර සමතුලිතතාවය සහ මහජන සෞඛ්යය ආරක්ෂා කිරීමට මහත් දායකතාවක් සැපයූ බවය. නිගමනයේදී ලේඛකයා ආදර්ශ කරන්නේ පරිසර කළමනාකරණය ස්වයං-සංවරය සහ අවශ්යතාවයට අනුව සම්පත් භාවිත කිරීම මත පදනම් විය යුතු බවයි; එසේ කෙරෙන්නේ පුද්ගලයාටත් පරිසරයටත් හානියක් නොවන ආකාරයෙන්මය. මෙම පර්යේෂණය තුළ නිරූපිත අදහස් ව්යාප්ත ප්රාචීන සාහිත්ය සහ නූතන විද්යාත්ම අතර ඇති සමානත්ව සහ අන්තර්ගතිකත්වය අවධාරණය කරයි.Item type: Item , ග්රන්ථ විවේචන: ඓතිහාසික පර්යේෂණ ලිපි සරණිය(University of Peradeniya, Sri Lanka, 2021-12) Wijayarathna, E. I.මෙම ලිපිය එන්.ඒ.විමලසේන විසින් ලියන ලද ඓතිහාසික පර්යේෂණ ලිපි සරණිය යන ග්රන්ථය පිළිබදව කරන ලද විමර්ශනයකි. මෙම විමර්ශනය සිදු කරනු ලැබුවේ එෂාන් ඉමල්ක විජයරත්න විසිනි.Item type: Item , උරුමය ගෝලීයකරණය වීම තුළ ශ්රී ලාංකේය ජීවමාන පූජනීය උරුම ක්ෂේත්ර සංරක්ෂණයේ දිශානතිය සහ අර්බුදය(University of Peradeniya, Sri Lanka, 2016-12) Rajapaksha, Aපසුගිය දශක කීපය තුළ උරුමය ගෝලීයකරණය වීමේ ප්රතිඵලයක් ලෙස විශේෂයෙන් ජගත් උරුම ක්ෂෙත්රයන්හි උරුම සංරක්ෂණ ප්රතිපත්ති මූලධර්ම සහ ප්රවේශ සෘජුවම බටහිර බලපෑමට ලක් වී ඇත. බටහිර සංස්කෘතික සන්දර්භයන් තුළ ඉතා හොඳින් භාවිතා කළ හැකි යැ යි ඔවුන් විශ්වාස කරන සමහර න්යාය සහ සංකල්ප වෙනත් සංස්කෘතික පසුබිම් තුළ සාර්ථකව යොදා ගැනීම අපහසුය. මෙහි අරමුණු වන්නේ බටහිර උරුම සංරක්ෂණ ප්රතිපත්ති, මූලධර්ම ප්රවේශ සහ ක්රියාවලින් ශ්රී ලංකා පූජනීය උරුම ක්ෂෙත්ර සන්දර්භය තුළ කෙතරම් ප්රායෝගිකව භාවිත කළ හැකි ද යන්න පරික්ෂා කිරීමය. මෙම අධ්යයනයට බඳුන්වන පූජනීය නගරය වන අනුරාධපුරය ජගත් පරිමාණයෙන් ඉතා වැදගත් ජීවමාන පූජනීය උරුම නගරයක් (Living sacred heritage city)වන අතර, ආසියාකරයේ ආගමික උරුම ස්ථානයන්ගේ සුවිශේෂත්වයක් වන ජීවමාන බව (Livingness) සහ පූජනීයත්වය (Sacredness) මෙන්ම ඒ හා බැඳුණු සංස්කෘතික අගයන් ප්රකට කෙරෙන ලෝක උරුම ස්ථානයක් ද වේ. අනුරාධපුර පූජා නගරයේ එදා මෙදාතුර සංරක්ෂිත ප්රධාන ස්මාරක 4ක් ප්රත්යක අධ්යයන ලෙස තොරාගෙන සිදුකරන ලද අධ්යයන තුළින් අපේක්ෂා කරනුයේ මධ්යස්ථ දෘෂ්ටිකෝණයකින් උරුම සංරක්ෂණයේ සාර්ථකත්වය, තිරසාරභාවය තත් උරුමයේ බහුවිධ හවුල්කරුවන්ගේ දෘෂ්ටිකෝණයෙන් ඇගයීමකට ලක් කිරීම ය. උරුම කළමනාකරණ ක්ෂේත්රය තුළ ඉතා විවේචනාත්මකව සංවාදයට බඳුන්ව වන ගැටලු වනනේ උරුමය කාගේ ද? කවුරුන් විසින් නිර්වචනය කරනු ලබන්නේ ද? කවුරුන් සඳහා ද? කෙසේ සංරක්ෂණය කළ යුතු ද? සංරක්ෂණය කළ යුත්තේ ඇයි ? කවුරුන් සඳහා සංරක්ෂණය කරන්නේ ද? ආදියයි. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව ජාත්යන්තර මට්ටමින් හා ජාතික මට්ටම්වලින් උරුමය ආරක්ෂා කිරීම හා කළමනාකරණය සම්බන්ධ වන නීති ඊති සහ සම්මුති සකස් වීමේ ප්රවණතාවක් දැක ගත හැකි අතර, එම බටහිර කේන්ද්රීය ද්රව්ය මූල සංරක්ෂණ ප්රවේශයන්ගේ සුවිශේෂත්වයක් වන්නේ ඇතැම් ආගමික පූජනීය උරුම ක්ෂේත්රයන්ගේ සංකීර්ණ ජීවමාන මානය ආමන්ත්රණය කිරීමට සමත් නො වන සරල සහ රේඛීය භාවයයි. මෑත කාලීනව ජාත්යන්තර හා කලාපීය මට්ටමින් ආගමික පූජනීය හා ජීවමාන උරුමයන් පිළිබඳව සැළකිය යුතු සංවාදයක් දියත් වී ඇතත්, ප්රායෝගිකව බටහිර උරුම සංරක්ෂණ හා කළමනාකරණ සංකල්ප මත පදනම් වූ උරුම ක්ෂේත්ර සංරක්ෂණයේ දී හා කළමනාකරණයේ දී තවමත් සංරක්ෂණ වෘත්තිකයින් විසින් දේශීය ප්රජාවන් හා දේශීය ඇගයුම් ආන්තිකකරණයට ලක් කිරීමක් සිදු වෙමින් පවත්නා බව පිළිගත් මතයකි. 1962 වසරේදී දියත් වූ වැනිස් ප්රඥප්තිය ශ්රී ලංකාව ද ඇතුඵ බොහෝ රටවල උරුම සංරක්ෂණයේ හස්තසාර ලේඛනය වූ අතර, 1972 ජගත් උරුම ප්රඥප්තිය හරහා උරුමය සංකල්පය ගෝලීයකරණය වීමේ ප්රතිඵලයක් ලෙස ජගත් සංරක්ෂණ ප්රමිතීන් හා නිර්ණායකයන්ගේ ආධිපත්යය යුනෙස්කෝ (UNESCO), අයිකොමොස් (ICOMOS) වැනි ජාත්යන්තර ආයතන හරහා ස්ථාපිත වන්නට විය. මෙසේ ජාත්යන්තර ප්රඥප්ති හා සම්මුති හරහා ස්ථාපිත වන ජගත් උරුම සංරක්ෂණ ප්රතිපත්ති සහ මූලධර්ම තුළින් උරුමයේ භෞතික මානය සංරක්ෂණය කිරීම අවධාරණය කෙරුණ ද, ඒ හා බැඳුණු අර්ථය කෙරෙහි සැලකිල්ලක් නො දැක්විණි. පසුගිය දශක කීපය තුළ ලොව පුරා විවිධ රටවල සංස්කෘතික උරුමයේ විවිධත්වය නොසලකා බටහිර ගුරුකුලයේ සංරක්ෂණ ප්රතිපත්ති සහ මූලධර්ම යොදා ගැනිණ. මෙම විද්යාත්මක ද්රව්යමූල සංරක්ෂණ ප්රතිපත්ති ඒවා ක්රියාවට නැගුණු රටවල උරුමය හා ප්රජාව අතර පැවති සහජීවන සහසම්බන්ධතාව යම් ප්රමාණයකට දුරස් වීමට හෙතු විය. රාජ්ය උරුම අධිකාරින් විසින් පූර්ණ ලෙස ජීවයක් නොමැති ස්මාරක හා ක්ෂේත්ර සඳහා අනුගත ප්රතිපත්ති ආගමික පූජනීය ජීවමාන උරුම ස්මාරක හා ක්ෂේත්ර සඳහා වෙනසකින් තොරව යොදා ගැනීමට යාම අර්බුද රැසකට මුල විය.